Welke Dieren Mag Je Jagen? Een Gids voor 2026 - wildsoorten

Een gesprek met een ervaren jager

Ik sprak onlangs met Kees Hartman, een jager met ruim 25 jaar ervaring in het veld en actief lid van een wildbeheereenheid in Gelderland. Hij helpt regelmatig nieuwe jagers wegwijs maken in de wirwar van regels, seizoenen en soorten. Eerlijk gezegd is dat geen overbodige luxe — de jachtwetgeving in Nederland is voor buitenstaanders behoorlijk complex.

Hieronder vind je ons gesprek, zo authentiek mogelijk weergegeven.

Wat zijn eigenlijk de 'wildsoorten' in Nederland?

Kees: Goeie vraag om mee te beginnen, want hier gaat het meteen al mis bij veel mensen. In de volksmond zeggen we 'wild', maar juridisch gezien is dat heel specifiek. Onder de Wet natuurbescherming zijn er vijf soorten aangewezen als wild — dat zijn de dieren die je met een jachtakte mag bejagen. Het gaat om: haas, fazant, wilde eend, houtduif en konijn.

Meer zijn het er niet. Alles wat je verder in het veld tegenkomt — reeën, wilde zwijnen, damherten — dat valt onder een ander regime. Die worden beheerd via afschotplannen en ontheffingen, niet via de gewone jacht.

Hoe werkt het jachtseizoen voor die vijf soorten?

Kees: Elk van de vijf wildsoorten heeft z'n eigen openingstijden. Hier zijn de hoofdlijnen voor 2025-2026:

• Haas: 15 oktober t/m 31 december
• Fazant (haan en hen): 15 oktober t/m 31 januari
• Wilde eend: 15 augustus t/m 31 januari
• Houtduif: 15 oktober t/m 31 januari
• Konijn: het hele jaar door — maar ook dan gelden er beperkingen per gebied

Buiten die periodes mag je simpelweg niet op die soorten jagen, tenzij je een specifieke ontheffing hebt voor schadebestrijding. En geloof me, dat verschil is cruciaal. Ik ken mensen die daarin de fout in zijn gegaan.

Waarom zou je als jager ook te maken krijgen met provinciale regels?

Kees: Omdat Nederland gedecentraliseerd heeft. De nationale wet legt een basis, maar de provincies vullen dat aan — en soms ook flink. Zo kan een provincie besluiten dat de fazantenjacht op bepaalde percelen niet is toegestaan vanwege de populatiestand, of dat er aanvullende eisen zijn voor het bijhouden van afschotgegevens.

In de praktijk betekent dit: je moet altijd zowel de nationale regelgeving als die van jouw eigen provincie kennen. Gelderland doet het anders dan Friesland. Noord-Holland heeft weer andere aandachtspunten dan Zeeland. Dat klinkt omslachtig, maar het is nu eenmaal de realiteit.

Wat is het verschil tussen jacht en schadebestrijding?

Kees: Hier's the thing — dit is het onderscheid dat de meeste mensen over het hoofd zien. Jacht is het benutten van wild binnen de openingstijden, puur en alleen met een jachtakte. Schadebestrijding is het doden van dieren die economische of ecologische schade veroorzaken, en dat kan ook buiten het seizoen.

Denk aan ganzen die een boer z'n land verwoesten, of vossen die pluimvee aanvallen. Die vallen niet onder de vijf wildsoorten, maar kunnen wel worden bestreden via een faunabeheerplan of vrijstelling. De provincie verleent die bevoegdheid aan grondeigenaren of erkende jagers.

Het zijn twee totaal verschillende juridische kaders. Door ze door elkaar te halen krijg je problemen.

Welke dieren zijn beschermd en mag je dus absoluut niet jagen?

Kees: Eigenlijk alles wat niet expliciet aangewezen is als wild of vrijgesteld. Dat klinkt zwaar, maar zo werkt de Wet natuurbescherming: bescherming is de norm, jacht is de uitzondering.

Concreet: das, otter, alle roofvogels, alle uilen, bunzing, hermelijn, wezel — allemaal strikt beschermd. Ook amfibieën en reptielen zoals de rugstreeppad of de zandhagedis. Wie daarop jaagt of ze willens en wetens verstoort, riskeer je niet alleen een boete maar ook strafrechtelijke vervolging.

Ik heb weleens meegemaakt dat iemand een bunzing doodmaakte omdat hij dacht dat dat mocht vanwege schadebestrijding. Dat mocht helemaal niet. Kost je een flinke procedure en een hoop hoofdpijn.

Hoe zit het met reeën en wilde zwijnen — die zie je toch overal?

Kees: Klopt, en dat is precies waarom de verwarring zo groot is. Reeën en wilde zwijnen zijn talrijk, maar ze vallen niet onder de vijf wildsoorten. Ze worden beheerd via provinciale ontheffingen en faunabeheerplannen.

Voor reeën geldt dat het beheer per provincie is geregeld. In sommige provincies mag er binnen bepaalde periodes op worden geschoten ter regulering van de populatie, maar dat vereist aparte toestemming. Wilde zwijnen zijn nóg complexer — in gebieden als de Veluwe is er een actief beheerprogramma, maar dat staat los van wat de gemiddelde jager gewoon mag doen met z'n jachtakte.

Kortom: als je reeën of zwijnen wilt beheren, heb je meer nodig dan alleen een akte.

Welke jachtregels gelden er voor waterwild zoals eenden?

Kees: Wilde eend is de enige eendensoort die als wild is aangewezen. Alle andere eendensoorten — tafeleend, kuifeend, slobeend — zijn beschermd. Dat klinkt simpel, maar in de schemering op een plas water onderscheid je die soorten niet zomaar van elkaar. Vandaar dat identificatie zo'n essentieel onderdeel is van de jagersopleiding.

Eerlijk gezegd is dit het gebied waar de meeste fouten worden gemaakt. Niet door onwil, maar door een gebrekkige kennis van soortkenmerken. Vlucht, vleugeltekening, geluid — dat zijn de tools die je nodig hebt. En die kun je alleen door veel oefening echt betrouwbaar inzetten.

Wat zijn de gevolgen als je je niet aan de jachtregels houdt?

Kees: Streng, en terecht. Overtredingen van de Wet natuurbescherming kunnen leiden tot een boete van duizenden euro's, inbeslagname van je materieel, en intrekking van je jachtakte. In ernstige gevallen zelfs een gevangenisstraf.

Maar eerlijk gezegd is de reputatieschade voor de jachtgemeenschap als geheel misschien nog wel het ergste. Jacht staat al onder maatschappelijke druk. Als jagers zich niet aan de regels houden, geeft dat argumenten aan mensen die de jacht helemaal willen afschaffen. Dat helpt niemand.

Hoe bereid ik me als nieuwe jager goed voor op de regelgeving?

Kees: Begin bij het jachtexamen — dat is sowieso verplicht. De theorie die je daar leert geeft je een stevige basis. Maar stop daar niet. Sluit je aan bij een wildbeheereenheid, zoek een mentor op, en ga mee het veld in voordat je zelfstandig op pad gaat.

Wat ik ook aanraad: houd de website van BIJ12 en je provinciale omgevingsdienst in de gaten. De regelgeving verandert regelmatig, en je bent zelf verantwoordelijk voor het bijhouden daarvan. Onwetendheid is geen excuus voor de rechter.

En tot slot: twijfel je? Schiet niet. Het is altijd beter om een dier te laten gaan dan het risico te nemen dat je iets doet wat niet mag.

Zijn er veranderingen te verwachten voor het jachtseizoen 2026?

Kees: Er zijn altijd ontwikkelingen. De discussie over fazantenjacht laait periodiek op, mede omdat de populaties in sommige regio's onder druk staan. Ook de ganzenproblematiek leidt tot voortdurende aanpassingen in vrijstellingen en beheerplannen.

Wat ik verwacht voor 2026 is dat de rapportageplicht voor jagers verder aangescherpt wordt. Provincies willen steeds meer data over aantallen en afschot. Dat is eigenlijk een goede zaak — betere data leiden tot beter beleid. Maar het vraagt wel extra discipline van jagers om dat bij te houden.

Belangrijkste lessen uit dit gesprek

• Er zijn vijf wildsoorten in Nederland: haas, fazant, wilde eend, houtduif en konijn. Alleen op deze soorten mag worden gejaagd met een reguliere jachtakte.
• Elk jachtseizoen heeft vaste openingstijden — buiten die periodes is jacht niet toegestaan zonder speciale ontheffing.
• Provinciale regels vullen de nationale wet aan en kunnen aanzienlijk van elkaar verschillen. Ken de regels in jouw provincie.
• Schadebestrijding en jacht zijn juridisch gezien twee aparte kaders — verwar ze niet.
• Vrijwel alle dieren buiten de vijf wildsoorten zijn beschermd. Reeën, wilde zwijnen, roofvogels en vrijwel alle andere fauna vallen onder een ander regime.
• Goede soortherkenning is geen luxe maar een verplichting — zeker bij waterwild.

Waar kun je meer informatie vinden?

Voor betrouwbare, actuele informatie over wildsoorten, jachtseizoen en jachtregels zijn dit de beste bronnen:

• BIJ12 (bij12.nl) — uitvoeringsorganisatie voor provincies, met actuele faunabeheerplannen en vrijstellingen
• Koninklijke Nederlandse Jagers Vereniging (KNJV) — voor opleidingen, nieuws en juridische updates
• Jacht Theorie — voor de theorie achter het jachtexamen en artikelen over wet- en regelgeving
• Jouw provinciale omgevingsdienst — voor gebiedsspecifieke ontheffingen en beheerplannen