De Flora- en Faunawet: Inzicht in de Nederlandse 2026 - florawet

Interview met een ervaren jachtopzichter over de Flora- en Faunawet

Marten van der Hoeven werkt al ruim twintig jaar als jachtopzichter in de Achterhoek. Hij begeleidt aankomende jagers bij hun theorie-examen en kent de Flora- en Faunawet — inmiddels deels vervangen door de Wet natuurbescherming — van binnen en van buiten. We spraken hem over de praktijk van de jachtwetgeving, veelgemaakte fouten en wat elke jager écht moet weten.

Wat is de Flora- en Faunawet precies?

Marten: De Flora- en Faunawet was de Nederlandse wet die de bescherming van wilde planten en dieren regelde. Denk aan beschermde vogelsoorten, zoogdieren, reptielen — maar ook aan de regels rondom de jacht. Eerlijk gezegd is het voor veel mensen verwarrend, want in 2017 is de wet opgegaan in de Wet natuurbescherming. Toch spreken jagers en toetsers nog steeds over de "florawet" en "faunawet" als omgangstermen voor dit deel van de wetgeving.

Wat de wet in essentie regelt: welke soorten beschermd zijn, hoe je een jachtakte aanvraagt, welke wildsoorten bejaagd mogen worden en wat de spelregels zijn rond schadebestrijding en beheer. Kortom, het is het fundament waarop alles rust.

Welke soorten mag je als jager bejagen?

Marten: Hier is het belangrijk om een onderscheid te maken. Onder de huidige wetgeving zijn er vijf klassieke wildsoorten die bejaagd mogen worden tijdens het jachtseizoen: haas, fazant, wilde eend, houtduif en konijn. Die vijf — meer niet. Alles daarbuiten valt onder beheer of schadebestrijding, en daarvoor heb je specifieke ontheffingen nodig.

Ik zie regelmatig dat beginners denken dat meer soorten "gewoon" bejaagd mogen worden. Dat is een misverstand dat je duur kan komen te staan.

Hoe werkt het systeem van ontheffingen en vrijstellingen?

Marten: Goed dat je dit vraagt, want dit is precies waar het in de praktijk ingewikkeld wordt. Er zijn drie smaken, zeg maar:

• Vrijstellingen: Voor bepaalde soorten die schade veroorzaken — zoals vos, zwarte kraai en kauw — kun je onder voorwaarden ingrijpen zonder aparte ontheffing. De provincies stellen deze lijsten vast.
• Ontheffingen: Voor specifieke situaties vraag je een ontheffing aan bij de provincie. Denk aan ganzen die landbouwschade veroorzaken.
• Opdrachten: De provincie kan een opdracht geven voor populatiebeheer van bepaalde soorten.

Eerlijk gezegd is het systeem niet altijd even transparant, en het verschilt per provincie. Wat in Friesland geldt, werkt niet automatisch in Gelderland.

Waarom zou je als jager de Wet natuurbescherming zo serieus nemen?

Marten: Omdat de consequenties serieus zijn. We hebben het over geldboetes, inname van je jachtakte en in zware gevallen zelfs strafrechtelijke vervolging. Maar los van de juridische kant — en dit vind ik persoonlijk belangrijker — ben je als jager verantwoordelijk voor de natuur. Je bent geen buitenstaander die er even doorheen loopt. Je bent beheerder.

Ik herinner me een geval waarbij een jonge jager een beschermde roofvogel had beschoten uit onwetendheid. Geen kwade opzet, maar de gevolgen waren voor hem enorm. Kennis van de wetgeving beschermt je — én de natuur.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij het theorie-examen over jachtwetgeving?

Marten: Ha, daar kan ik een boek over schrijven. De meest klassieke fout? Soorten door elkaar halen. Mensen weten niet precies welke soorten volledig beschermd zijn, welke vrijgesteld zijn en welke je alleen met een ontheffing mag bejagen.

Een andere veelgemaakte fout is het niet kennen van de jachttijden. De haas mag bijvoorbeeld alleen bejaagd worden tussen 15 oktober en 31 december. Buiten die periode geldt de bescherming. En dan zijn er nog de vereisten rondom jachtaktes, grondgebruikerstoestemming en het gebruik van bepaalde vangmiddelen — allemaal punten waarop examenkandidaten struikelen.

Mijn advies: maak zo veel mogelijk oefenvragen en zorg dat je niet alleen de regels kent, maar begrijpt waaróm ze zo zijn.

Hoe zit het met de bescherming van vogels specifiek?

Marten: Vogels zijn een apart verhaal. In principe zijn alle in het wild levende vogelsoorten in Nederland beschermd via de Europese Vogelrichtlijn, die doorvertaald is in onze nationale wetgeving. Dat betekent: je mag ze niet doden, vangen, verstoren of hun nesten vernielen — tenzij er een specifieke uitzondering of vrijstelling geldt.

De wilde eend en de houtduif zijn dus uitzonderingen op die basisregel, niet de standaard. Dat omkeert de gedachtegang die veel mensen hebben.

Wat is het verschil tussen populatiebeheer en schadebestrijding?

Marten: Dit onderscheid is cruciaal voor het theorie-examen én voor de praktijk. Populatiebeheer heeft als doel om de omvang van een dierenpopulatie te reguleren — bijvoorbeeld reeën of wilde zwijnen. Schadebestrijding richt zich op het beperken van schade die dieren veroorzaken aan landbouwgewassen, eigendommen of andere diersoorten.

Bij schadebestrijding moet je altijd kunnen aantonen dat er daadwerkelijk schade is of dreigt. Je kunt niet zomaar zeggen: "Die ganzen zitten er nu, ik ga ze wegschieten." Er moet een onderbouwing zijn. Dat klinkt misschien bureaucratisch, maar het heeft een goede reden: het voorkomt misbruik.

Hoe vraag je een jachtakte aan in Nederland?

Marten: Stap voor stap werkt het zo:

1. Je haalt je jachtdiploma via een erkende opleiding — daarvoor moet je slagen voor zowel het theorie- als het praktijkexamen.
2. Vervolgens vraag je een jachtakte aan bij de politie (via de korpschef van jouw regio).
3. Je moet een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) kunnen overleggen.
4. Je sluit een aansprakelijkheidsverzekering af.
5. Je toont aan dat je jachtgelegenheid hebt — of aansluiting bij een wildbeheereenheid.

De jachtakte is één jaar geldig en moet jaarlijks verlengd worden. En let op: een jachtakte is geen vrijbrief. Je mag alleen jagen op terreinen waarvoor je toestemming hebt van de grondeigenaar.

Wat veranderde er concreet met de Wet natuurbescherming in 2017?

Marten: De Wet natuurbescherming bracht drie oudere wetten samen: de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998. In de kern bleven veel regels hetzelfde, maar de bevoegdheden verschoven meer naar de provincies. Dat is zowel een voor- als een nadeel.

Voordeel: provincies kennen hun eigen fauna beter en kunnen gerichter beleid maken. Nadeel: het systeem is minder uniform. Als jager die in meerdere provincies actief is, moet je dus de lokale regels kennen. Dat maakt het er niet eenvoudiger op.

Wat is jouw belangrijkste advies voor iemand die zich voorbereidt op het jachtexamen?

Marten: Leer de logica achter de wetgeving begrijpen, niet alleen de losse feiten. Als je begrijpt dat de bescherming van soorten gebaseerd is op Europese richtlijnen, dat uitzonderingen altijd gemotiveerd moeten zijn en dat de provincie de uitvoerende instantie is — dan kun je ook vragen beantwoorden die je nog nooit eerder hebt gezien.

En maak oefentoetsen. Veel. Herhaling is je beste vriend bij dit soort droge materie.

Belangrijkste inzichten uit dit interview

• De Flora- en Faunawet is opgegaan in de Wet natuurbescherming (2017), maar de begrippen worden in jachtkringen nog steeds gebruikt.
• Er zijn vijf bejaagbare wildsoorten in Nederland: haas, fazant, wilde eend, houtduif en konijn.
• Alle wilde vogels zijn in principe beschermd — uitzonderingen zijn specifiek vastgelegd in de wetgeving.
• Vrijstellingen, ontheffingen en opdrachten zijn drie aparte instrumenten met elk hun eigen regels.
• Provincies hebben sinds 2017 meer bevoegdheden — regionaal beleid kan dus afwijken.
• Een jachtakte vereist diploma, VOG, verzekering én jachtgelegenheid.

Waar kun je meer leren over jachtwetgeving?

Voor wie zich verder wil verdiepen in de Nederlandse jachtwetgeving zijn dit betrouwbare bronnen:

• Koninklijke Nederlandse Jagers Vereniging (KNJV) — de officiële brancheorganisatie met uitgebreide informatie over examinering en wetgeving.
• Rijksoverheid.nl — voor de volledige tekst van de Wet natuurbescherming en gerelateerde besluiten.
• Provinciale websites — voor actuele vrijstellingen en ontheffingen per provincie.
• Jacht Theorie — voor oefenvragen en studiemateriaal gericht op het Nederlandse jachtexamen.

Veelgestelde vragen over de Flora- en Faunawet

Wat is de Flora- en Faunawet?

De Flora- en Faunawet was een Nederlandse wet die de bescherming van wilde planten en dieren regelde, inclusief de regels rondom de jacht. Sinds 2017 is deze wet opgegaan in de Wet natuurbescherming, maar wordt in de praktijk nog steeds als begrip gebruikt bij jachtopleidingen en examens.

Welke dieren mag je bejagen in Nederland?

Onder de Wet natuurbescherming zijn vijf wildsoorten aangewezen die tijdens het jachtseizoen bejaagd mogen worden: haas, fazant, wilde eend, houtduif en konijn. Alle andere soorten vallen onder bescherming, beheer of schadebestrijding met bijbehorende ontheffingen.

Hoe verschilt de Wet natuurbescherming van de oude Flora- en Faunawet?

De Wet natuurbescherming (2017) vervangt de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998. De kernregels voor de jacht bleven grotendeels gelijk, maar de uitvoerende bevoegdheden verschoven van de rijksoverheid naar de provincies.

Heb ik een ontheffing nodig voor schadebestrijding?

Dat hangt af van de soort. Voor een aantal soorten — zoals de vos, zwarte kraai en kauw — geldt een provinciale vrijstelling waarbij je zonder aparte ontheffing kunt optreden. Voor andere soorten is een ontheffing van de provincie vereist. Controleer altijd de actuele lijst van jouw provincie.

Wat heb ik nodig om een jachtakte te krijgen?

Voor een jachtakte heb je minimaal nodig: een geldig jachtdiploma, een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), een aansprakelijkheidsverzekering en aantoonbare jachtgelegenheid of aansluiting bij een wildbeheereenheid. De aanvraag verloopt via de politie.